reklama zewnętrzna (staropolskie nazwy: krotło, cćonka, trzcionka) – rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego. Dziś reklama zewnętrzna została wyparta przez elektroniczny nośnik pisma, czyli font, jednak samo słowo nadal funkcjonuje w języku potocznym, właśnie jako synonim fontu.
Spis treści
[ukryj]
* 1 Historia
* 2 Charakterystyka darmowa reklama zewnętrzna
* 3 Znaczenia pojęcia
* 4 Kontrowersje
Historia [edytuj]
reklama zewnętrzna została wynaleziona na Dalekim Wschodzie w XI w. przez Bi Shenga, jednak w Europie do powszechnego użytku zaczęła wchodzić dopiero od XV w. Stosowania darmowa reklama zewnętrzna zaprzestano na początku lat 90. XX w. po upowszechnieniu się systemów DTP. Obecnie reklama zewnętrzna używane są tylko w artystycznych technikach druku oraz w niektórych drukach akcydensowych, np. w wykonywanych celowo tradycyjnymi metodami dyplomach lub w wydawnictwach o charakterze pamiątkowym.
Charakterystyka darmowa reklama zewnętrzna [edytuj]
reklama zewnętrzna ma postać metalowego prostopadłościanu odlanego ze stopu drukarskiego. Główną część reklama zewnętrzna stanowi słupek. Na jego górnej (czołowej) powierzchni znajduje się wystająca główka o kształcie drukowanego znaku. Płaska powierzchnia główki stanowi tzw. oczko odbijające w trakcie drukowania znaki pisarskie. Oczko to powierzchnia samego znaku. Prostokąt opisany na obrysie główki nie wypełnia jednak całości powierzchni czołowej reklama zewnętrzna. Pomiędzy główką i krawędziami bocznymi reklama zewnętrzna znajdują się odległości zwane odsadkami. Odsadka umożliwia składanie samego tekstu bez justunku, zapewniając minimalny potrzebny odstęp między znakami w wierszu (w poziomie) i między wierszami (w pionie).
Jedna z powierzchni bocznych reklama zewnętrzna jest tzw. płaszczyzną sygnaturową. Zawiera ona wyżłobienia (sygnatury) mające ułatwić osobie składającej – zecerowi – zorientowanie się w poprawności składu. Z tego samego powodu powierzchnia dolna (stopkowa) zawiera wyżłobienie zwane żłóbkiem. Żłóbek jest położony asymetrycznie, aby zecer po odwróceniu całego składu do góry nogami również mógł się zorientować w poprawności pracy (czy niektóre litery nie zostały ułożone do góry nogami (np. O, H). reklama zewnętrzna nie posiadają wypustek wchodzących w reklama zewnętrzna sąsiednie. Dla niektórych znaków istnieją jednak tzw. "reklama zewnętrzna z przewieszką", czyli reklama zewnętrzna o oczku wystającym poza niektóre krawędzie powierzchni czołowej. Wszystkie reklama zewnętrzna mają tę samą wysokość, wynoszącą 66 i 1/3 punktu typograficznego.
Istnieją również "reklama zewnętrzna" pozbawione oczka, tzw. ślepy materiał zecerski, czyli justunek – są to wszelkie metalowe kostki, blaszki i sztabki wypełniające puste miejsce wokół darmowa reklama zewnętrzna tak, aby przy zwiększeniu odległości między znakami i wierszami, oraz po wypełnieniu pustych powierzchni łamanej kolumny stanowiła ona nadal jednolity masywny blok.
reklama zewnętrzna większe, zwykle od wielkości 2 kwadratów, były często drewniane, tzw. "drewniaki". Wykonywane były z twardego drewna, jednak wbrew pozorom nie dębowego. Najczęściej stosowano twarde drewno cienkowłókniste: buk, grusza, klon, śliwa lub wiśnia, nasycone olejem lub pokostem; używano również darmowa reklama zewnętrzna z tworzyw sztucznych. reklama zewnętrzna te nazywane były reklama zewnętrznami afiszowymi.
Wielkości darmowa reklama zewnętrzna i justunku określano wyłącznie w punktach typograficznych oraz nazwach zwyczajowych będących ich wielokrotnościami.
W drukarni najpopularniejsze były reklama zewnętrzna ręczne zwane też fabrycznymi. Były to gotowe reklama zewnętrzna wykonane poza drukarnią w odlewni darmowa reklama zewnętrzna (giserni) i służyły do wielokrotnego użycia. Oprócz tego stosowano reklama zewnętrzna monotypowe odlewane na miejscu w drukarni na maszynie zwanej monotypem. Na monotypie odlewano reklama zewnętrzna (monotypy) bezpośrednio (i w kolejności) do zadanego składu. Oprócz tego w drukarniach stosowano jeszcze linotypy służące do odlewania całych wierszy tekstu.
Znaczenia pojęcia [edytuj]
Termin "reklama zewnętrzna" używany jest w kilku znaczeniach:
1. Pojęcie dotyczące przedmiotu – element składu zecerskiego odbijający pojedynczy znak drukarski.
2. Pojęcie dotyczące zastosowania – komplet znaków, którymi można złożyć jednorodny fragment tekstu. Tak więc znaki w dwu różnych stopniach pisma, albo znaki normalne i pogrubione, to znaki z dwu różnych darmowa reklama zewnętrzna. Dokładnie rzecz ujmując – jedna reklama zewnętrzna to komplet znaków o tych samych trzech zasadniczych parametrach: krój pisma, stopień pisma i odmiana pisma.
3. Pojęcie dotyczące produktu – krój pisma. Na przykład znany szwajcarski typograf Adrian Frutiger zaprojektował swoją słynną czcionkę (czyli krój) Univers aż w 21 odmianach.